लामायनि सुइमाखौ बुथ्रानाय, मोनसे सिजौआव गबसुं होनाय, एबा उन्दै फोरहोम फोरहा नोंथां। आरो जुदि जायखि जीबजाया नोंखौ बागाब्ला, दालोंसे साबान आरो बहैथाबनाय दैजों बेखौ खौफानो, बेनि उनाव डाक्तारखौ नु।
बेयो विज्ञानमा जायो सुइमानि बागानाय एबा नारखिनायजों बयजोआ गोख्रौबनाय माबोरै सुइमानि थुखानि रेबिज भाइरासआ खावखौ बुथारजासे हाबो; लगैया गासैबो मानसिनि गोरोबनायखौ सुइमानिफ्रायनो जायो बेखायनो बागानायखौ हैथाय खालामनाया रेबिजखौ हैथाय खालामनाय गाहाम लामा, बेयो गेदेराब्ला बेयो थारखालियै जिउ खाहामो 99 % of human rabies cases come from dog bites and scratches (Global (WHO))
जौसिन गोख्रों - गोबां अध्ययना रोजाब होयो GLOBAL
“Dog bites and scratches cause 99% of the human rabies cases, and can be prevented through dog vaccination and bite prevention.” मोनसे जौगाखौरनि गनान जायखौ भारतआवबो नुनो मोनो, जायआ जिगाबनि रेबिज जिउ खाहामनि गोबां बाहागोखौ रानायाव मोनसे।
आधार: Rabies - Key facts - World Health Organization (WHO) (नाइनाय 2026-07-18)
मा जायो बागानाय खावखौ गोख्रैयै साबान आरो बहैथाबनाय दैजों खौफानाय माबोरै गोख्रैयै, गोरलैयै खौफानाया भाइरासखौ जागार जानायनि सिगांआव खावाव नाराखानायो आरो निष्क्रिय खालामो बेखायनो मोनसे गोरलै आराव फ्राथोम आराव लामा, जायआ मोनसे बागानाया रेबिज महरै साबहायनायखौ खमजायो जौसिन गोख्रों - गोबां अध्ययना रोजाब होयो GLOBAL
“extensive wound washing with water and soap for at least 15 minutes soon after an exposure” खौफानाया फ्राथोम आराव, बागानायनि उनाव रेबिज बिरोध टिकानि बदला नङा - सानफ्रोमबो डाक्तारखौ नु।
आधार: Rabies - Key facts - World Health Organization (WHO) (नाइनाय 2026-07-18)
अरो जौं बेखौ मावब्ला
जायगा मोननाय सुइमाया रां थायो, गोबां मानसिफ्रा बागानाया खमजायो, आरो गोख्रैयै खौफानाय आरो टिका होनाया रेबिजखौ जागार होनायनि सिगां रोखा खालामो।
नोंनो मिथिनो हायाखैमोन। दा नोंनो मिथिबाय।
आंबो बेखौ मावो बेखौ शेयार खालामनोंनि पालिस जीबजाखौ बरसालि रेबिज बिरोध टिका हो, आरो जायखि जीबजाखौ लामायाव माब्लाबाबो फोरहोम फोरहानि।
बेयो विज्ञानमा जायो पालिसग्राफ्रा बेसोरनि जीबजाखौ रेबिजनि बिरोध टिका होनाय माबोरै सुइमाखौ इम्युनाइज खालामनाया रेबिजखौ मानसिआव जाहायनि सिगां, बेनि जीबजा जायगायावनो हैथाय खालामो बेखायनो सुइमाखौ टिका होनाया मानसिनि रेबिजखौ हैथाय खालामनि खमथाका आरो मुलाम्फा लामा जौसिन गोख्रों - गोबां अध्ययना रोजाब होयो GLOBAL
“Vaccinating dogs, including puppies, through mass dog vaccination programs is the most cost-effective strategy for preventing rabies in people because it stops the transmission at its source.” आधार: Rabies - Key facts - World Health Organization (WHO) (नाइनाय 2026-07-18)
अरो जौं बेखौ मावब्ला
टिका होयाखै जीबजाफ्रा गोबां रानायै बिरनाया खमजायो, भाइरासआ बेनि जायगाखौ मोनाब्ला, आरो पालिस जीबजा आरो मानसिया गासैबो रैखाथि जायो - खमथाकायावनो।
नोंनो मिथिनो हायाखैमोन। दा नोंनो मिथिबाय।
आंबो बेखौ मावो बेखौ शेयार खालामदयाल जीबजा जोनोम रैखाथि - लामायनि सुइमाखौ बन्ध्याकरन खालाम, टिका हो, आरो फैफिनहो - खौ हेफाजाब हो, बुथारनाय, फोरहोम फोरहानाय, एबा जोबखार होनायनि बदलायाव।
बेयो विज्ञानमा जायो रानायै बिरनाय सुइमानि अनजिमाखौ खमजायनो बेसोरखौ बुथारनाय एबा जोबखार होनाय माबोरै जोबखार होनाय सुइमाफ्रा जौबायनिफ्राय गुबुनफ्रायै गोख्रैयै बदला जायो, बेखायनो बुथारनाया रेबिजखौ खमजायाखै बेखायनो बुथारनाया रेबिजखौ रैखाथि खालामनि मुलाम्फा लामा नङा; बन्ध्याकरन-आरो-टिका होनाया मुलाम्फा जौसिन गोख्रों - गोबां अध्ययना रोजाब होयो GLOBAL
“Culling free roaming dogs is not effective in controlling rabies.” भारतनि जीबजा जोनोम रैखाथि नेम, 2023 आ दयाल बन्ध्याकरन-टिका-फैफिनहोनाय लामाखौ आइनारि लामा महरै दोनसेदै दंसे।
आधार: Rabies - Key facts - World Health Organization (WHO) (नाइनाय 2026-07-18)
अरो जौं बेखौ मावब्ला
सुइमानि अनजिमाया लासैनो खमजायो, गोबां सुइमाया टिका मोनो, आरो लामाफ्रा रैखाथि जायो - निर्दयता एबा गैयै खामानि गैयैनो।
नोंनो मिथिनो हायाखैमोन। दा नोंनो मिथिबाय।
आंबो बेखौ मावो बेखौ शेयार खालाममखराखौ खावै फोरजाबनि, आरो खावाय आरो हारखलामखौ नुहरनि, बेखायनो बेसोरआ हाग्रामारिनि आरो मानसिखौ गिबाय थायो।
बेयो विज्ञानमा जायो मानसिफ्रा मखराखौ थाखाय खाव एबा बिफां फिथाइ फोरजाबनाय माबोरै खाव मोनाय मखराफ्रा मानसिजों गिबाय जायो, बेसोरनि गिनायखौ खोमायो, आरो खावखौ गनायनो जागायो; मोनसे नेवसिनाया गोख्रौबनायाव सोलायनो हायो बेखायनो फोरजाबनाया मोनसे चक्रखौ जागायो जायआ गोख्रौब, गोख्रौबनाय हानजायाव जोबो बेयो माबोरै खामानि मावो - बेयाव माखासे होननायखौ जरिमिन खालामाखै IN
“macaques get accustomed to being fed, lose their fear of humans, and actively seek anthropogenic food. If people refuse to feed them, the macaques can get aggressive.” आचार आयदाखौ बेखेवनाय बिजाननि आलादा; थेखालामनायनि माप बेयाव अंकनि महरै दिन्थिआखै।
आधार: Why Feeding Monkeys is Bad for Forests - The India Forum (नाइनाय 2026-07-18)
अरो जौं बेखौ मावब्ला
मानसिनिफ्राय बेसोरनि जायगायारि गिनाय थांबाय मखराफ्रा हाग्रामारियाव खाव नागिरो, आरो बागानाय, हाबहरनाय आरो थेखालामनाया हुदा थायो।
नोंनो मिथिनो हायाखैमोन। दा नोंनो मिथिबाय।
आंबो बेखौ मावो बेखौ शेयार खालामबेगसे लां आरो नोंनि सैमाया मावनाय एखेरा फुरबाय ला। लामायाव थांखानाय एखेराया फिजा आरो गिजौ बोखांहोयो - जौसिन बेयाव गेलेनाय गथ'फोरनो।
बेयो विज्ञानमा जायो राजखान्थि जायगायाव थांखानाय सैमानि एखेरा माबोरै सैमानि बिखायाव थानाय Toxocara canis गोलाव फिजाफोरा एखेरायाव बिदै होयो; बे बिदैफोरा हायाव मुदै जानानै उनाव गाज्री जाखानाय हा आरो आखाइनि गेजेरजों (एखेरा-खुगानि लामायेदि) मानसिनो देहा-गाबहोयो। बेखायनो मानसिआव toxocariasis, जेराव गथ'फोरा जौसिन जोखांआव दं। बेयो माबोरै खामानि मावो - बेयाव माखासे होननायखौ जरिमिन खालामाखै GLOBAL
“Children are more prone to infection via the fecal-oral route as they are more likely to consume Toxocara eggs by ingesting soil or other contaminated substances.” Toxocara (सैमानि गोलाव फिजा) बोखांनाय लामा - बेयो भारतनि माखासे हिसाबनि सोलायै गोख्रों मुलुगनि जिबसारि खामानि। बेयाव पिअर-रिभिउ जानाय मेडिकेल रेफारेन्ससे उद्रिनाय जादों।
आधार: Toxocara Canis - StatPearls - StatPearls Publishing / NCBI Bookshelf (नाइनाय 2026-07-18)
अरो जौं बेखौ मावब्ला
गोख्रों फुरनाय-लानायजों पार्कआ अरै जायगा जादों जेराव गथ'फोरा फिजा हमआबलानो जिरायनो आरो गिदिंनो हागौ।
नोंनो मिथिनो हायाखैमोन। दा नोंनो मिथिबाय।
आंबो बेखौ मावो बेखौ शेयार खालामओंखामनि आबराखौ बाननानै दोन जेब्ला हांख्राय गिदिंग्रा मोसौ आरो सैमाया बेजों प्लास्टिकखौ जायनो हाया। बिसोरो जिरैनो हायै प्लास्टिकआ बिसोरनि बिखायाव जमा जानानै लासैनो देहा गोब्राब खालामो।
बेयो विज्ञानमा जायो हांख्राय गिदिंग्रा मोसौ-मैसोआ बोसोन जानाय जायगायाव प्लास्टिक बेगजों गारखानाय ओंखामनि आबरा माबोरै मोसौ-मैसोआ आबरायाव बोसोन जानायाव प्लास्टिकबो जायो; प्लास्टिकखौ जिरैनो हाया आरो एखेराजों ओंखारनोबो हाया, बेखौथिं बेयो बिखानि रुमेनआव जमा जानानै बानथि, हुरखि आरो ओंखाम जानायनि गोसो गोमानाय जायो। बेखायनो हांख्राय गिदिंग्रा मोसौ-मैसोआव रुमेनाव बानथि जानानै, बिसोरखौ ओंखाम जानो हायै आरो गोब्रापै देहा गोब्राब खालामो। इंगित होनाय - थार जगायाव जरिमिन खालामनाय IN
“Animals in these areas graze on plastic garbage leading to the ingestion of plastic waste materials and development of ruminal impaction due to plastic materials.” बेयो बिबांथि जाबाय थानाय राष्ट्रफोराव - भारतबो बेजों - हांख्राय गिदिंग्रा जिबफोरनि सायाव पिअर-रिभिउ जानाय भेटेरिनारि रिभिउसे; जेब्लाबो गोसार माखासे हिसाब लिरनाय जाया, आरो बेयो थैनायनि रुजु जानाय जाहोननि सोलायै बानथि आरो देहा गोब्रापनि सोमोन्दै बुंदों।
आधार: Ruminal impaction due to plastic materials - an increasing threat to ruminants and its impact on human health in developing countries - Veterinary World (peer-reviewed); via PubMed Central (NCBI) (नाइनाय 2026-07-18)
अरो जौं बेखौ मावब्ला
ओंखामनि आबराखौ बाननानै बिनआव होबायब्ला लामानि मोसौआ बोसोन जायो, बोसोरखालि बिखायाव थानाय बेगखौ नङा।
नोंनो मिथिनो हायाखैमोन। दा नोंनो मिथिबाय।
आंबो बेखौ मावो बेखौ शेयार खालाम