Skip to content
सब्भ थाहरां

साढ़े आसे-पासे दे जानवर

गली दा कुत्ता, चौक पर खड़ोती गां, चिड़ी, कंध पर बैठा बांदर - असें एह् शैह्र इन्हां कन्नै सांझा करने आं, चाहे असें सोचेआ होए जां नेईं।

गली दे कुत्तें कन्नै दयालता कन्नै पेश आओ।

गली दे कुत्ते गी नां भजाओ, नां कूने च घेरो, ते नां उस पर बट्टे मारो। ते जेकर कोई जानवर तुसेंगी कट्टी लै, तां फौरन साबन ते बगदे पानी कन्नै धोओ, फिरी डाक्टर गी दस्सो।

ऐ रेई साइंस
  1. की होंदा ऐकुत्ते दी कट्टी जां खरोंच जेह्ड़ी चमड़ी गी तोड़ी दे
  2. किऱांकुत्ते दी थुक्क च मजूद रैबीज वायरस जख्म राहें अंदर बड़ी जंदा ऐ; माह्नुएं दे लगभग हर केस दा सोमा कुत्ते ई न
  3. तांकट्टें थमां बचना ई रैबीज थमां बचने दा खास तरीका ऐ, जेह्ड़ा इक बारी शुरू होई जा तां लगभग हमेशा जानलेवा होंदा ऐ
99% of human rabies cases come from dog bites and scratches (Global (WHO))
सारें शा मजबूत - मते सारे अध्ययन इस्सै गल्ल पर सैह्मत नGLOBAL
Dog bites and scratches cause 99% of the human rabies cases, and can be prevented through dog vaccination and bite prevention.

इक दुनियां भर दा अंकड़ा जेह्ड़ा भारत च बी सच्च ऐ, जित्थें दुनियां दियां रैबीज कन्नै होने आलियां मौतें दा इक सारें कोला बड्डा हिस्सा ऐ।

स्रोत: Rabies - Key facts - World Health Organization (WHO)(जांचेआ 2026-07-18)

  1. की होंदा ऐकट्टी दे जख्म गी फौरन साबन ते बगदे पानी कन्नै धोना
  2. किऱांझट्ट ते चंगी चाल्लीं धोने कन्नै वायरस जख्म पर ई हट्टी जंदा ते बेअसर होई जंदा ऐ, इस थमां पैह्लें जे ओह् फैली सकै
  3. तांइक सिद्धा-सादा फर्स्ट-एड कदम जेह्ड़ा इस गल्ला दी सम्भावना घटांदा ऐ जे कट्टी रैबीज च बदली जा
सारें शा मजबूत - मते सारे अध्ययन इस्सै गल्ल पर सैह्मत नGLOBAL
extensive wound washing with water and soap for at least 15 minutes soon after an exposure

धोना फर्स्ट-एड ऐ, कट्टी दे बाद लाए जाने आले एंटी-रैबीज टीके दा बदल नेईं - हमेशा डाक्टर गी दस्सो।

स्रोत: Rabies - Key facts - World Health Organization (WHO)(जांचेआ 2026-07-18)

  1. की होंदा ऐकुत्ते गी छेड़ना, भजाना, कूने च घेरना, जां बट्टे मारना
  2. किऱांडरेआ जां कूने च घिरेआ कुत्ता अपने बचाऽ आस्तै कट्टी लैंदा ऐ; एह् कट्टियां छेड़ने कन्नै होंदियां न ते इन्हां थमां बचेआ जाई सकदा ऐ
  3. तांकुत्तें गी थाहर देने कन्नै कट्टें दा इक असल हिस्सा रुकी जंदा ऐ
इशारा करने आला - सच्चे संसार च मापेआ गेदाIN
75.9% bites were unprovoked

इक ई थाहर पर कीते गेदे भारती अध्ययन दी गल्ल; जेकर लगभग तिन-चौथाई कट्टियां बगैर छेड़ें दियां हियां, तां करीब इक-चौथाई छेड़ने कन्नै हियां ते इन्हां गी रोकेआ जाई सकदा हा।

स्रोत: Epidemiological study of animal bite victims in Central India: a cross sectional institutional study - International Journal of Community Medicine and Public Health (IJCMPH)(जांचेआ 2026-07-18)

ते जिसलै अस ऐ करने आं

जिस कुत्ते गी थाहर दित्ती जा, ओह् ठंडा रौंह्दा ऐ, घट्ट लोकें गी कट्टा लगदा ऐ, ते झट्ट धोना ते टीका रैबीज गी शुरू होने थमां पैह्लें रोकी दिंदे न।

तुसें ऐ जाणी नेईं सकदे हे। हुण जानदे ओ।

अपने पालतू गी टीका लुआओ। इसी कदें नां छोड़ो।

अपने पालतू गी हर ब'रे दा एंटी-रैबीज टीका लुआओ, ते कुसै जानवर गी कदें गली च नां छोड़ो।

ऐ रेई साइंस
  1. की होंदा ऐमालक अपने जानवरें गी रैबीज दा टीका लुआंदे न
  2. किऱांकुत्तें गी टीका लाने कन्नै रैबीज उस दे जानवर आले सोमे पर ई रुकी जंदा ऐ, इस थमां पैह्लें जे ओह् कुसै माह्नू तगर पुज्जै
  3. तांकुत्तें गी टीका लाना माह्नुएं दी रैबीज गी रोकने दा सारें कोला सस्ता ते सारें कोला असरदार तरीका ऐ
सारें शा मजबूत - मते सारे अध्ययन इस्सै गल्ल पर सैह्मत नGLOBAL
Vaccinating dogs, including puppies, through mass dog vaccination programs is the most cost-effective strategy for preventing rabies in people because it stops the transmission at its source.

स्रोत: Rabies - Key facts - World Health Organization (WHO)(जांचेआ 2026-07-18)

  1. की होंदा ऐपालतू जिन्हांगी टीका नेईं लाया, जां जिन्हांगी खुल्ला घुमने आस्तै छोड़ी दित्ता
  2. किऱांबगैर टीके आले खुल्ले घुमने आले कुत्ते रैबीज वायरस गी घुमदा रक्खदे न
  3. तांरैबीज आले कुत्तें दे अध्ययनें च, एह् जानवर खुल्ले घुमने आले ते बगैर टीके आले हे
इशारा करने आला - सच्चे संसार च मापेआ गेदाIN
All the affected dogs were found to be free-roaming dogs and lacked a proper vaccination record.

इक भारती इलाके दा इक निगरानी आला अध्ययन; एह् नाता दस्सदा ऐ, कोई नापेआ गेदा राष्ट्रीय असर नेईं।

स्रोत: First report on dog bite epidemiology and Rabies diagnosis in stray dogs: a one health study from Puducherry - Frontiers in Veterinary Science(जांचेआ 2026-07-18)

ते जिसलै अस ऐ करने आं

बगैर टीके आले घट्ट जानवर खुल्ले घुमगे, वायरस गी पैर टिकाने दी थाहर नेईं मिलगी, ते पालतू ते लोक दौंऽ बचे रौंह्गे - ओह् बी सस्ते च।

तुसें ऐ जाणी नेईं सकदे हे। हुण जानदे ओ।

नसबंदी करो ते वापस छोड़ो। मारो नां।

दयालु Animal Birth Control दा साथ देओ - गली दे कुत्तें दी नसबंदी करो, टीका लुआओ, ते वापस छोड़ो - इन्हांगी मारने, कुतै छोड़ने, जां खदेड़ने दी बजाए।

ऐ रेई साइंस
  1. की होंदा ऐगिनतरी घटाने आस्तै खुल्ले घुमने आले कुत्तें गी मारना जां खदेड़ना
  2. किऱांहटाए गेदे कुत्तें दी थाहर आसे-पासे थमां होर कुत्ते झट्ट ई लेई लैंदे न, इस करी मारने कन्नै रैबीज घट्टदी नेईं
  3. तांमारना रैबीज गी कब्बू करने दा असरदार तरीका नेईं ऐ; नसबंदी-ते-टीका ई असरदार ऐ
सारें शा मजबूत - मते सारे अध्ययन इस्सै गल्ल पर सैह्मत नGLOBAL
Culling free roaming dogs is not effective in controlling rabies.

भारत दे Animal Birth Control Rules, 2023 दयालु नसबंदी-टीका-वापसी आले तरीके गी कनूनी तरीके दे तौर पर दस्सदे न।

स्रोत: Rabies - Key facts - World Health Organization (WHO)(जांचेआ 2026-07-18)

ते जिसलै अस ऐ करने आं

कुत्तें दी गिनतरी हौले-हौले घट्टदी ऐ, मते कुत्तें गी टीका लगदा ऐ, ते गलियां होर सुरक्षत होई जंदियां न - बगैर कुसै जुल्म जां बरबाद कीती मेहनतां दे।

तुसें ऐ जाणी नेईं सकदे हे। हुण जानदे ओ।

बांदरें गी खाना नां देओ।

बांदरें गी खाना नां देओ, ते खाना ते कूड़ा नजरें थमां दूर रक्खो, तां जे ओह् जंगली रौंह्न ते लोकें थमां बचदे रौंह्न।

ऐ रेई साइंस
  1. की होंदा ऐलोक बांदरें गी बचे-खुचे खाने जां फल दिंदे न
  2. किऱांखाना खाने आले बांदर लोकें दे आदी होई जंदे न, अपना डर खोई बौंह्दे न, ते खाने दी उम्मीद करने लगदे न; ना करने पर ओह् हमलावर होई सकदे न
  3. तांखाना देना इक ऐसा चक्कर शुरू करदा ऐ जेह्ड़ा ढीठ, हमलावर टोलियें पर मुक्कदा ऐ
ऐ किऱां कम्म करदा ऐ - इत्थै इसदा आकार नेईं मापेआ गेदाIN
macaques get accustomed to being fed, lose their fear of humans, and actively seek anthropogenic food. If people refuse to feed them, the macaques can get aggressive.

मामले दे माहिरें दी टिप्पणी जेह्ड़ी बर्ताव आले तरीके गी दस्सदी ऐ; टकराऽ दी गिनतरी दा एत्थें कोई अंदाजा नेईं दित्ता गेआ।

स्रोत: Why Feeding Monkeys is Bad for Forests - The India Forum(जांचेआ 2026-07-18)

  1. की होंदा ऐबांदरें दा माह्नुएं दे खाने पर निर्भर होई जाना
  2. किऱांआदी होई गेदियां टोलियां खाना झपटदियां न ते जिसलै खाना नेईं मिलदा तां इमारतें च बड़ी जंदियां न
  3. तांखाना झपटना ते घरें च बड़ना - माह्नू-बांदर टकराऽ दा रोजमर्रा दा रूप
इशारा करने आला - सच्चे संसार च मापेआ गेदाIN
macaques start snatching food from residents when not provided voluntarily, or they start breaking into homes to steal a meal.

स्रोत: Urban Menace: Focus on human-monkey conflict management - Down To Earth (Centre for Science and Environment)(जांचेआ 2026-07-18)

ते जिसलै अस ऐ करने आं

जेह्ड़े बांदर लोकें दा अपना कुदरती डर बरकरार रक्खदे न, ओह् जंगल च खाना टोह्लदे न, ते कट्टियां, घरें च बड़ना ते टकराऽ घट्ट ई होंदे न।

तुसें ऐ जाणी नेईं सकदे हे। हुण जानदे ओ।

तुंदा कुत्ता। तुंदा थैला। तुंदा कम्म।

इक थैला नै रक्खो ते अपने कुत्ते दी टट्टी चुक्को। राह उप्पर छोड़ी दित्ती टट्टी कीड़े ते जर्म फैलांदी ऐ - खास करियै उनें बच्चें गी जेह्‌ड़े ओत्थै खेडदे न।

ऐ रेई साइंस
  1. की होंदा ऐजनतक थाह्‌रें उप्पर छोड़ी दित्ती कुत्ते दी टट्टी
  2. किऱांकुत्ते दे पेट च रौंह्‌दे टोक्सोकारा कैनिस गोल-कीड़े टट्टी च अपने आंडे छोड़दे न; एह् आंडे मिट्टी च पक्कदे न ते फ्ही मिट्टी ते हत्थें दे राहें, टट्टी-मुंह दे रस्ते माह्‌नुएं गी लगदे न
  3. तांमाह्‌नुएं च टोक्सोकैरियासिस, जिसदा सारें शा मता खतरा बच्चें गी होंदा ऐ
ऐ किऱां कम्म करदा ऐ - इत्थै इसदा आकार नेईं मापेआ गेदाGLOBAL
Children are more prone to infection via the fecal-oral route as they are more likely to consume Toxocara eggs by ingesting soil or other contaminated substances.

एह् टोक्सोकारा (कुत्ते दे गोल-कीड़े) दे फैलने दा रस्ता ऐ - एह् दुनिया भर दा इक जैविक तरीका ऐ, कोई नापी दित्ती भारती अंकड़ी नेईं। इत्थै इक जांच-परखी दित्ती मैडीकल हवाला दित्ती गेई ऐ।

स्रोत: Toxocara Canis - StatPearls - StatPearls Publishing / NCBI Bookshelf(जांचेआ 2026-07-18)

ते जिसलै अस ऐ करने आं

इक चट्ट टट्टी चुक्की लैने कन्नै पार्क इस लैके साफ रौंह्‌दा जे बच्चे ओत्थै बैठी सकन ते लोटियां लाई सकन बगैर कीड़े लगाए।

तुसें ऐ जाणी नेईं सकदे हे। हुण जानदे ओ।

गां गी नेईं पता जे एह् प्लास्टिक ऐ।

खाने दे कूड़े गी बन्नी ओड़ो ताकि खुल्ली घुमदियां गांईं ते कुत्ते इस कन्नै प्लास्टिक नां निगली जान। जेह्‌ड़ा प्लास्टिक ओह् पचाई नेईं सकदे, ओह् उंदे अंदर ढेर होंदा जंदा ऐ ते हौले-हौले उ’नेंगी बमार करदा ऐ।

ऐ रेई साइंस
  1. की होंदा ऐखाने दा कूड़ा प्लास्टिक दे थैलें च ओत्थै सुट्टना जित्थै खुल्ली घुमदियां गांईं चरदियां न
  2. किऱांगांईं कूड़े उप्पर चरदे-चरदे प्लास्टिक निगली लैंदियां न; प्लास्टिक ना पचदा ऐ ना गोबरै कन्नै निकलदा ऐ, इस करियै एह् पेट (रूमन) च जमा होंदा जंदा ऐ ते रुकावट, बंदशी ते भुक्ख दे ना लगने दा कारण बनदा ऐ
  3. तांखुल्ली घुमदियां गांएं च रूमन दी रुकावट, जिस कन्नै ओह् खाई नेईं सकदियां ते सख्त बमार होई जंदियां न
इशारा करने आला - सच्चे संसार च मापेआ गेदाIN
Animals in these areas graze on plastic garbage leading to the ingestion of plastic waste materials and development of ruminal impaction due to plastic materials.

विकासशील मुल्खें, जिंदे च भारत बी ऐ, च अवारा ते खुल्ली घुमदे जुगाली करने आह्‌ले जानवरें उप्पर इक जांच-परखी दित्ती जनावरी-डाक्टरी समीक्षा; कोई साफ नापी दित्ती अंकड़ी नेईं छपी दी, ते एह् मौत दे परखे दे कारण दे बजाए रुकावट ते बमारी दा जिकर करदी ऐ।

स्रोत: Ruminal impaction due to plastic materials - an increasing threat to ruminants and its impact on human health in developing countries - Veterinary World (peer-reviewed); via PubMed Central (NCBI)(जांचेआ 2026-07-18)

ते जिसलै अस ऐ करने आं

खाने दे टुकड़े बन्नियै कूड़ेदान च पाने कन्नै गली दी गां चारा खांदी ऐ, ना जे इक थैला जेह्‌ड़ा बरें तगर उंदे पेट च पेदा रौंह्‌ग।

तुसें ऐ जाणी नेईं सकदे हे। हुण जानदे ओ।