नितळसाण, उदक आनी कोयर

1. कितें जातांरस्त्यांनी आनी उकत्या गटारांनी उडयल्लो कोयर आनी प्लास्टीक
2. कशेंकोयरान पावसाळी गटारां बंद जातात देखून उदक सांचता; उडयल्ल्या डब्यांनी तें उदक उरता, जंय Aedes डांस पैदास जातात
3. देखूनजंय गटारां नीट साफ जायनात त्या वाठारांनी चड उदक सांचता आनी डांसांवरवीं पातळपी रोग चड दिसतात

“Discarded household waste and water-holding containers were documented as principal larval habitats for dengue vectors in urban India.”

एक निरीक्षणात्मक संबंध: कोयर उडोवप हेर नितळसाणेच्या उण्यावांबगर उण्याच जाता, देखून हें संबंध दाखयता, निवळ कारण-परिणाम आंकडो न्हय.

स्रोत: Household wastes as larval habitats of dengue vectors (Kolkata) - Peer-reviewed study (PMC / NCBI)(तपासलें 2026-07-18)

1. कितें जातांम्हत्वाच्या वेळार हात सायबणान धुवप
2. कशेंसायबण कातीवयल्यान मलाचे आनी श्वासाचे जंतू काडटा, हातांतल्यान तोंडाक आनी जेवणाक वचपाची वाट तोडटा
3. देखूनहागवणीचीं प्रमाण खूब उणीं, जी भारतांत भुरग्यांच्या दुयेंसाचें एक व्हड कारण

“Handwashing promotion reduced diarrhoea episodes by around 30% in reviewed settings.”

दक्षीण आशियेसयत सबार उण्या- आनी मध्यम-उत्पन्न वाठारांतल्यान एकठांय केल्लें; एक बळगेवंत, परतून परतून सिद्ध जाल्लें सोदप.

स्रोत: Hand-washing promotion for preventing diarrhoea (Cochrane Review, 2021) - Cochrane(तपासलें 2026-07-18)

1. कितें जातांसार्वजनीक सुवातींनी पान, गुटका वा बेडको थुंकप
2. कशेंक्षय (टीबी) आनी हेर श्वसनाचे जंतू, दुयेंत मनीस खोंकता, शिंकता वा थुंकता तेन्ना वाऱ्यांतल्यान पातळटात, देखून तें रोगाचे थेंब हेरांच्या श्वासांतल्यान भितर वचूंक शकतात
3. देखूनक्षय (टीबी) आनी हेर श्वसनाच्या रोगांचें वाऱ्यांतल्यान पातळप

“It spreads through the air when people with TB cough, sneeze or spit.”

हो पातळपाचो प्रकार, फकत थुंकपाचो मेजिल्लो परिणाम न्हय. संवसारांतल्या टीबीच्या वजनाचो सगल्यांत व्हडलो वांटो भारताचेर आसा, पूण खंयच्याच अभ्यासान फकत सार्वजनीक थुंकपाक थारावीक रोग्यांचो आंकडो जोडूंक ना, देखून हांगा खंयचोच आंकडो सांगूंक ना.

स्रोत: Tuberculosis - Fact sheet - World Health Organization (WHO)(तपासलें 2026-07-18)

1. कितें जातांउगमाचेरूच ओलो (कुसपी) आनी सुको (परतून वापरपाचो) कोयर वेगळो करिनासतना
2. कशेंभरसल्लो कोयर नितळाय खत करूंक वा परतून वापरूंक जायना, देखून तातलो चड वांटो मैलो जावन कोयराच्या जाग्यार धाडटात; उगमाचेर वेगळो करप ही Solid Waste Management Rules 2016 खाला कायदेशीर जबाबदारी
3. देखूनउणो माल परतून मेळटा आनी परतून वापरतात, आनी चड कोयर कोयराच्या जाग्यार वता

“Every waste generator shall, - (a) segregate and store the waste generated by them in three separate streams namely bio-degradable, non bio-degradable and domestic hazardous wastes in suitable bins and handover segregated wastes to authorised waste pickers or waste collectors as per the direction or notification by the local authorities from time to time;”

ही एक कायदेशीर जबाबदारी आनी तिचो हेतू आशिल्लो फायदो - चड परतून वापर, उणो कोयर जाग्यार - मेजिल्लो प्रमाण न्हय.

स्रोत: The Solid Waste Management Rules, 2016 (as amended to date) - Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India(तपासलें 2026-07-18)

1. कितें जातांघरचो कोयर आनी पानां उकत्यार हुलपावप
2. कशेंकोयर उकत्यार हुलपायल्यार विखारी धुंवर आनी कणांचें प्रदूशण सगल्यांच्या वाऱ्यांत सुटता; Solid Waste Management Rules 2016 कोयर तयार करप्याक तो उकत्यार हुलपावंक मनाय करता
3. देखूनविखारी धुंवर आनी सुवातेवेल्या वाऱ्याचें प्रदूशण चड वायट जावप

“No waste generator shall throw, burn or burry the solid waste generated by him, on streets, open public spaces outside his premises or in the drain or water bodies.”

उद्धृत केल्लो नेम कायदेशीर मनाय सांगता (अधिकृत राजपत्रांत 'burry' हो सबद जसो लेखला तसोच आसा). तो भलायकेवेल्या परिणामाचो आंकडो दिना, देखून हांगा खंयचोच आंकडो सांगूंक ना.

स्रोत: The Solid Waste Management Rules, 2016 (as amended to date) - Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India(तपासलें 2026-07-18)

1. कितें जातांपरतून वापरपाची कापडाची पिशवी व्हरपाच्या बदला बंदी घालिल्ल्या एकदांच वापरपाच्या प्लास्टीक वस्तूंचो वापर
2. कशेंथारायिल्ल्या एकदांच वापरपाच्या प्लास्टीकाचो उपेग उणो आनी कोयर जावपाचो धोको चड, देखून तें कोयर आनी प्रदूशण जावन सांठत वता; भारतान 1 July 2022 सावन तांचें उत्पादन, विक्री आनी वापर हांचेर बंदी घातल्या
3. देखूनसगल्यांच्या सार्वजनीक सुवातींनी आनी वातावरणांत प्लास्टीकाचो कोयर आनी प्रदूशण

“India has banned manufacture, import, stocking, distribution, sale and use of identified single use plastic items, which have low utility and high littering potential, all across the country from July 1, 2022.”

ही बंदी खासा थारायिल्ल्या एकदांच वापरपाच्या वस्तूंचेर आसा, सगल्या प्लास्टीकाचेर न्हय; हो कार्ड धोरण आनी ताचें कारण दाखयता, मेजिल्लो निकाल न्हय.

स्रोत: Ban on Single Use Plastic in India: Step towards Clean India, Green India - Press Information Bureau, Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India(तपासलें 2026-07-18)

1. कितें जातांशौचालय वापरपाच्या बदला उकत्यार मुतप वा हागप
2. कशेंउण्या नितळायेन मनशाचो मैलो वातावरणांत उरता, जंय तो उदक आनी वस्तूंचे पृश्ठभाग मैलादीक करूंक आनी रोग करपी जंतू पातळावंक शकता
3. देखूनहागवण आनी हेर शेण-तोंडाचे रोग समाजांत पातळपाचो चड धोको

“Poor sanitation is linked to transmission of diarrhoeal diseases such as cholera and dysentery, as well as typhoid, intestinal worm infections and polio.”

हो एक जागतीक रोग पातळपाचो प्रकार, खंयच्याय एका सुवातेखातीर मेजिल्लो परिणाम न्हय. उकत्यार हागप चडशें सुरक्षीत, पावपासारकीं शौचालयां नाशिल्ल्यान जाता, देखून हें आस्थापन, मान आनी लोकभलायकेचें विशय - दोश दिवपाचें न्हय.

स्रोत: Sanitation - Fact sheet - World Health Organization (WHO)(तपासलें 2026-07-18)