रस्त्यावरचं कुत्रं, नाक्यावरची गाय, चिमणी, भिंतीवरचं माकड - आपण त्यांच्यासोबतच हे शहर वाटून घेतो, मग आपण तसं ठरवलं असो वा नसो.
रस्त्यावरच्या कुत्र्यांशी प्रेमाने वागा.
रस्त्यावरच्या कुत्र्याला हुसकावू नका, कोंडीत पकडू नका, दगड मारू नका. आणि कोणत्याही प्राण्याने चावा घेतला, तर लगेच साबण आणि वाहत्या पाण्याने धुवा, मग डॉक्टरांना दाखवा.
हे बघा विज्ञान
काय होतंकुत्र्याचा चावा किंवा ओरखडा जो त्वचा फाडतो
कसंकुत्र्याच्या लाळेतला रेबीज विषाणू जखमेतून आत शिरतो; जवळपास प्रत्येक माणसाच्या केसमागे कुत्रीच कारण असतात
म्हणूनचावा टाळणं हाच रेबीज टाळण्याचा मुख्य मार्ग आहे, कारण एकदा तो सुरू झाला की जवळपास नेहमीच जीवघेणा ठरतो
99% of human rabies cases come from dog bites and scratches (Global (WHO))
सर्वात भक्कम - अनेक अभ्यास सहमतGLOBAL
“Dog bites and scratches cause 99% of the human rabies cases, and can be prevented through dog vaccination and bite prevention.”
हा जागतिक आकडा भारतालाही लागू होतो, जिथे जगातल्या सर्वाधिक रेबीज मृत्यूंपैकी मोठा वाटा आहे.
मोकळी जागा मिळालेलं कुत्रं शांत राहतं, कमी लोकांना चावा बसतो, आणि लगेच धुणं अधिक लस रेबीज सुरू व्हायच्या आतच थांबवतात.
तुम्हाला हे माहीत असणं शक्य नव्हतं. आता माहीत आहे.
तुमच्या पाळीव प्राण्याला लस द्या. कधीही सोडून देऊ नका.
तुमच्या पाळीव प्राण्याला दरवर्षीची रेबीजविरोधी लस द्या, आणि कोणत्याही प्राण्याला रस्त्यावर सोडून देऊ नका.
हे बघा विज्ञान
काय होतंमालकांनी आपल्या प्राण्यांना रेबीजविरोधी लस देणं
कसंकुत्र्यांना लस दिली की रेबीज त्याच्या प्राणी-स्रोतापाशीच थांबतो, माणसापर्यंत पोहोचायच्या आतच
म्हणूनकुत्र्यांना लस देणं हाच माणसातला रेबीज रोखण्याचा सर्वात स्वस्त आणि परिणामकारक मार्ग आहे
सर्वात भक्कम - अनेक अभ्यास सहमतGLOBAL
“Vaccinating dogs, including puppies, through mass dog vaccination programs is the most cost-effective strategy for preventing rabies in people because it stops the transmission at its source.”
लस न दिलेले कमी प्राणी मोकाट फिरतात, विषाणूचा पाय ढासळतो, आणि पाळीव प्राणी अन् माणसं दोघंही स्वस्तात सुरक्षित राहतात.
तुम्हाला हे माहीत असणं शक्य नव्हतं. आता माहीत आहे.
नसबंदी करा आणि परत सोडा. मारू नका.
मानवीय प्राणी जन्म नियंत्रणाला पाठिंबा द्या - रस्त्यावरच्या कुत्र्यांची नसबंदी करा, लस द्या आणि त्यांना परत सोडा - त्यांना मारणं, सोडून देणं किंवा हाकलून लावण्याऐवजी.
हे बघा विज्ञान
काय होतंसंख्या कमी करण्यासाठी मोकाट फिरणाऱ्या कुत्र्यांना मारणं किंवा हाकलून लावणं
कसंहटवलेल्या कुत्र्यांची जागा आजूबाजूची दुसरी कुत्री लगेच घेतात, त्यामुळे मारून टाकल्याने रेबीज कमी होत नाही
म्हणूनमारून टाकणं हा रेबीज नियंत्रणाचा परिणामकारक मार्ग नाही; नसबंदी-अन्-लस हाच आहे
सर्वात भक्कम - अनेक अभ्यास सहमतGLOBAL
“Culling free roaming dogs is not effective in controlling rabies.”
भारताच्या प्राणी जन्म नियंत्रण नियम, 2023 मध्ये नसबंदी-लस-परत सोडणं ही मानवीय पद्धत हाच कायदेशीर मार्ग म्हणून सांगितला आहे.
कुत्र्यांची संख्या हळूहळू कमी होते, अधिक कुत्र्यांना लस मिळते, आणि रस्ते अधिक सुरक्षित होतात - क्रूरतेशिवाय आणि श्रम वाया न घालवता.
तुम्हाला हे माहीत असणं शक्य नव्हतं. आता माहीत आहे.
माकडांना खायला घालू नका.
माकडांना खायला घालू नका, आणि अन्न व कचरा नजरेआड ठेवा, म्हणजे ती जंगली राहतील आणि माणसांपासून सावध राहतील.
हे बघा विज्ञान
काय होतंलोक माकडांना उरलेलं अन्न किंवा फळं देणं
कसंखायला घातलेली माकडं माणसांना सरावतात, भीती गमावतात आणि अन्नाची अपेक्षा करू लागतात; नकार दिला की तो आक्रमकतेत बदलू शकतो
म्हणूनखायला घालणं एक चक्र सुरू करतं, ज्याचा शेवट धीट, आक्रमक कळपांत होतो
हे कसं चालतं - इथे प्रमाण मोजलेलं नाहीIN
“macaques get accustomed to being fed, lose their fear of humans, and actively seek anthropogenic food. If people refuse to feed them, the macaques can get aggressive.”
या वर्तनाची यंत्रणा सांगणारं तज्ज्ञांचं भाष्य; संघर्षाचं प्रमाण इथे मोजलेलं नाही.
माणसांची स्वाभाविक भीती टिकवून ठेवणारी माकडं जंगलात अन्न शोधतात, आणि चावे, घुसखोरी अन् भांडणं दुर्मीळ राहतात.
तुम्हाला हे माहीत असणं शक्य नव्हतं. आता माहीत आहे.
तुमचा कुत्रा. तुमची पिशवी. तुमची जबाबदारी.
पिशवी सोबत ठेवा आणि तुमच्या कुत्र्याने केलेली घाण उचला. रस्त्यावर पडलेल्या विष्ठेतून जंत आणि जंतू पसरतात - सर्वात जास्त तिथे खेळणाऱ्या मुलांना.
हे बघा विज्ञान
काय होतंसार्वजनिक जागी सोडलेली कुत्र्याची विष्ठा
कसंकुत्र्याच्या पोटातील Toxocara canis गोलकृमी विष्ठेत अंडी सोडतात; ती अंडी मातीत परिपक्व होतात आणि मग दूषित माती व हातांमधून, विष्ठा-तोंड मार्गे माणसांना संसर्ग करतात
म्हणूनमाणसांमध्ये टॉक्सोकॅरिआसिस, ज्यात मुलांना सर्वात जास्त धोका
हे कसं चालतं - इथे प्रमाण मोजलेलं नाहीGLOBAL
“Children are more prone to infection via the fecal-oral route as they are more likely to consume Toxocara eggs by ingesting soil or other contaminated substances.”
Toxocara (कुत्र्याचा गोलकृमी) पसरण्याचा मार्ग - हा भारतातील मोजलेला आकडा नसून एक जागतिक जैविक प्रक्रिया आहे. इथे तज्ज्ञांनी तपासलेला वैद्यकीय संदर्भ दिला आहे.
पटकन घाण उचलली तर बाग अशी राहते जिथे मुलं जंत न लागता बसू शकतात आणि लोळू शकतात.
तुम्हाला हे माहीत असणं शक्य नव्हतं. आता माहीत आहे.
गाईला कळत नाही की ते प्लास्टिक आहे.
उरलेलं अन्न बांधून टाका, म्हणजे मोकळ्या फिरणाऱ्या गाई आणि कुत्री ते प्लास्टिकसकट गिळणार नाहीत. न पचणारं प्लास्टिक त्यांच्या पोटात साचत जातं आणि हळूहळू त्यांना आजारी करतं.
हे बघा विज्ञान
काय होतंमोकळी जनावरं चरतात तिथे प्लास्टिकच्या पिशव्यांत टाकलेलं उरलेलं अन्न
कसंजनावरं कचरा चरताना प्लास्टिक गिळतात; प्लास्टिक पचत नाही किंवा शेणातून बाहेर पडत नाही, त्यामुळे ते पोटात (रुमेनमध्ये) साचतं आणि अडथळा, अडकण व भूक मंदावणं होतं
म्हणूनमोकळ्या फिरणाऱ्या जनावरांच्या पोटात अडथळा, ज्यामुळे ती खाऊ शकत नाहीत आणि गंभीर आजारी पडतात
सूचक - प्रत्यक्ष जगात मोजलेलंIN
“Animals in these areas graze on plastic garbage leading to the ingestion of plastic waste materials and development of ruminal impaction due to plastic materials.”
विकसनशील देशांमधील (त्यात भारतही) भटक्या व मोकळ्या फिरणाऱ्या रवंथ करणाऱ्या जनावरांचा तज्ज्ञांनी तपासलेला पशुवैद्यकीय अभ्यास; इथे कोणताही ठोस मोजलेला आकडा दिलेला नाही, आणि तो मृत्यूचं खात्रीशीर कारण नव्हे तर पोटातील अडथळा व आजारपण याचं वर्णन करतो.